?

Log in

No account? Create an account

[sticky post] Расстаноўка сіл беларускай мовы (з колішняга абмеркавання са сп. Запрудскім)

Dec. 26th, 2015 | 10:23 pm

Праглядаючы колішняе абмеркаванне беларускай сацыялемы са сп. Запрудскім і сп. Шупам (http://zaprudski.livejournal.com/48921.html), усвядоміў, што там я дастаткова поўна выклаў свае ключавыя погляды на тое, што дзеецца ў беларускай мове, як гэта суадносіцца з іншымі мовамі, як упісваецца ў лінгвістычныя мадэлі, што варта рабіць, якія ёсць таму перашкоды. Усім, хто хоча ў агульных рысах азнаёміцца з маімі ўяўленнямі, прапаную пачытаць гэта абмеркаванне.

Link | Leave a comment {1} |

Экскурсавод Піліп

Jun. 12th, 2018 | 11:11 am

Экскурсавод Піліп любіў пацяшацца з маскоўскіх гасцей. Калі яны спрабавалі гаварыць па-беларуску, ён абавязкова чапляўся да нейкага слова, агульнага для рускай і беларускай мовы, і казаў, напрыклад:
- Памылачка. Трава - гэта рускае слова.
Госці не спрачаліся. Тое, што ў іх мове было такое слова, было праўдай. А далей Піліп рабіў фокус. Прыгадваў пакручасты сінонім з калекцыі рарытэтных слоўнікаў і казаў, што па-беларуску трэба казаць гэтак. Дапусцім:
- А слушна па-беларуску - зёлка. Не хадзіце па зёлцы, поплеч ёсць ходнік.
Госці верылі. Усё сыходзілася. Іх першае слова - слова з рускай мовай. А слова на замену ім прапаноўваў беларус, яму лепш відаць.

Link | Leave a comment |

Верш "Паўночны звер"

May. 9th, 2018 | 07:46 pm

Знайшоў у сябе на камп’ютары верш, напісаны ў 2013 годзе. Пісаў з практычнай мэтай – ахапіць усе беларускія фанемы, стварыць тэст для ўмоўнага дыктара. Перачытваю яшчэ і прыгожа :)
UPD: А не, не ўсе фанемы ахоплены.

Гляджу на белага мядзведзя,
Хачу спазнаць мядзведжы лёс.
Смяецца ж гучна дзядзя Федзя:
"Не адмарозь сабе ты нос".

Якое шчасце – зведаць волю!
Паўночны звер пакажа ўсім,
Як можна ў вузкіх цесных норах
І ў водных хвалях быць сваім.

На ўзвышшы тут – з прыладдзя смецце,
Калоссе, збожжа і галлё,
Рыззё, насенне ды ламачча.
На ўзлессі ж – добрае жыццё.

Не трэба мяты мне ў гарбату,
Парадак рэдкі тут, зважай.
У нас тут цэняць маму з татам,
Мяхі з грашыма ты схавай.

Link | Leave a comment |

Прэзентацыя карціны "Eyn Maedchen & seyn Fahrrad" - 27/10/2018, Мінск

May. 8th, 2018 | 02:27 pm

Каля вясковай хаты стаіць дзяўчынка. Яна звернута да гледача спінай. Дзяўчынка нешта разглядае на сцяне хаты. Там выразаны нажом сэрцайка і нейкія літары. Справа ад дзяўчынкі, на ўзроўні пляча пырхае бялян. Дзяўчынка прытрымлівае рукой ровар. Гэта старамодны самаробны ровар, драўляны, без педаляў.

Хата зроблена з бярвенняў, іх колер шэра-бураваты. У бярвеннях ёсць расколіны, у расколінах шматкі моху. У хаце тры акны. Яны зачынены зялёнымі аканіцамі.

Дзяўчынка адзета ў жоўтую сукенку з белым паяском. На нагах сандалі. Залатыя хвалістыя валасы да плячэй, у іх уплецена чырвоная стужка. Стужка развяваецца ад лёгкага ветрыку, які крыху адносіць стужку ўправа. Узрост дзяўчынкі - каля дзевяці гадоў.

За домам відаць шырокае поле і паласа лесу ўдалечыні. На небе чырвань захаду.

Link | Leave a comment {3} |

[Падкаст] Бульбаш. Чужая мянушка за сваю мову і фальшывы стэрэатып бонусам.

Feb. 11th, 2018 | 11:06 pm

Link | Leave a comment |

Як русафілія канвертуецца ў русафобію

Jan. 17th, 2018 | 02:22 pm

Расіяне ўвесь час глыбока занепакоены русафобіяй, што расце то тут, то там. З нядаўняга часу занепакоіліся тым, што і ў Беларусі расце. Пакідаючы ў баку ўсе фактары, якія маюць месца ў іншых краях, і звяртаючы ўвагу толькі на адносна мірную і памяркоўную Беларусь, даводзіцца прызнаць, што ўзнікненне русафобіі заканамернае, бо, як ні дзіўна, яно вынікае з самой спробы яе прадухіліць. 
 
У афіцыйных падручніках гісторыі адводзілася ўвага ад колішніх войнаў з Расіяй, затое моцна акцэнтавалася яе дапамога (рэальная ці паказная). Пры гэтым беларусы заўжды паказваліся як нейкія небаракі. Асабліва звяртаюць увагу маніпуляцыйныя фармулёўкі тыпу “беларусаў прыгняталі літоўскія і польскія феадалы”. Пачытаеш такое, і адразу асацыяцыя: раз прыгняталі феадалы, то адпаведна мы тады былі халопы. 
 
Але ж прайшлі часы кантролю інфармацыі. Цяпер можна атрымаць усе звесткі на любы густ. Выплыла і інфармацыя пра спусташальныя войны з Масковіяй, пра бітву пад Воршай, пра тое, што не былі мы пагалоўна сялянскай басотай,а ў нас культура з цывілізацыяй была. Наступства лагічнае. Гэта і расчараванне ў тым, хто прэзентаваў сябе сябрам і братам, хто завышаў свой імідж. Гэта і прабуджэнне, інсайт, што, аказваецца, няма падстаў глядзець у рот вялікаму брату і трымацца за спадніцу вялікай матухны-Расіі. 
 
Проста такія рэакцыі. Калі б сусед сябе не ўзвышаў і калі б не хаваў эпізоды колішніх войнаў, то, адпаведна, не было б такога перакульвання ў свядомасці, не было б эмацыйнай рэакцыі. Розныя Імхаклабы могуць дакараць нацыяналістаў: маўляў, што ж вы старыя разборкі феадалаў памінаеце. Не, няправільна. Правільнае пытанне: чаму гэтыя разборкі так хаваюцца?
Многія дзяржавы ваявалі між сабой, у многіх інфармацыя пра войны адкрытая. І, ведаеце, напал страсцей меншы. Бо няма сенсацыі. І народы менш варагуюць. Прыцерліся. 
 
Так што ў Расіі няма іншай альтэрнатывы. Калі перастаць хаваць гістарычную праўду пра колішнія ўзаемаадносіны, то некалі яны стануць банальнасцю, надыдзе стабілізацыя. Калі ж дзеля добрых адносін душыць успаміны пра колішнія канфлікты, то ўсё будзе толькі абвастрацца. Вядома, калі мэта — добрае стаўленне беларусаў, а не іх пакора.

Link | Leave a comment {1} |

Сталактыты і сталагміты беларушчыны

Jan. 8th, 2018 | 09:00 pm


Сталактыты — гэта "ледзяшы" ў пячоры, якія ўзнікаюць, калі зверху сцякае насычаная солямі вада. Сталагміты — наадварот, гэта калоны, якія ўтвараюцца калі зверху капае і "лядзяш" нарастае на зямлі. У беларушчыне сталактыты — гэта тое, што ў Марціновіча "нелегальнае", а сталагміты — "датацыйнае". Чаму я назваў гэта так? Бо сталактыты звісаюць зверху, але не кранаюцца зямлі. А сталагміты стаяць на зямлі і не кранаюцца столі.

У нашай пераважна русіфікаванай Беларусі першае знаёмства з беларушчынай адбываецца праз школу і, магчыма, праз трасянку. Раней яшчэ — праз радыёкропку. Гэта не ідзе ні ў якое параўнанне з дамінантнай расійшчынай, прайграе канкурэнцыю ў маскультурным, пацяшальным плане. Патрыётаў Беларусі гэты стан не задавальняе, яны, абудзіўшыся да беларушчыны, пачынаць тварыць сваю маскультуру, сваю сучасную творчасць. Але ім характэрная іншая крайнасць — адмаўляць тую беларушчыну, якую яны спазналі праз дзяржаву.

У людзей узнікае абсурдная выснова, нібыта гэтая нецікавая, непапулярная беларушчына створана знарок, каб ганьбіць беларушчыну як такую. Яны схільныя адмаўляць яе, як той царэвіч, які выкідвае жабіну шкурку ў печ. Тое што дыскрэдытуе беларушчыну для іх — не беларускае.

Чаму ж гэта сталагміт? Бо ён рос знізу ўверх. Тая беларушчына папраўдзе натуральная, яна развівалася з тых часоў, калі беларусы абудзіліся ў сваіх сёлах і тварылі сваю, напачатку пераважна сельскую культуру. Фальклор, апісанні цяжкага быту — не, яны тварыліся не для таго, каб некалі будучы беларускі гараджанін скрывіў нос. Яны тварыліся для сябе. І ў такой форме трапілі ў адукацыю і ў санкцыянаваную ў дзяржаве беларушчыну.

Read more...Collapse )

Link | Leave a comment |

Коневы і Белаконевы

Jan. 3rd, 2018 | 08:10 pm

Ёсць прозвішча Конеў. А ёсць прозвішча Белаконеў. Уявіце, роду Коневых у галаву стукае такая думка "Белыя коні — таксама коні, значыць, Белаконевы — тыя ж Коневы, значыць род Коневых мае права на маёмасць і гісторыю Белаконевых". Хм, цікава, няўжо нехта з Белаконевых паверыць у гэта? Хаця, можа, нехта і паверыць, а некаторыя спужаюцца так, што пойдуць мяняць прозвішча.

Link | Leave a comment |

Адценні пурызму, або Як развіць трасянку

Dec. 19th, 2017 | 03:42 pm

Беларускія пурызмы былі і ёсць розныя. У новабеларускай мове, па сутнасці, немагчыма было абысціся без пурызму. У ідэальнай моўнай сітуацыі грамада жыве мовай і не ведае іншых, і ім усё роўна, што слова сваёй мовы падобнае на слова чужой мовы. Бо грамада параўноўвае не сваю мову з чужой, а чужую са сваёй. Падчас абуджэння беларусаў на мяжы 19 і 20 стст. сітуацыя не была ідэальнай. 
 
За ўзорны час, калі беларуская мова абслугоўвала і вышэйшыя, і ніжэйшыя сферы жыцця ў Беларусі, можна ўзяць часы ВКЛ з дзяржаўнай беларускай мовай. Пазней быў заняпад, у 1696 г. яна згубіла статус дзяржаўнай, саступіўшы месца польскай мове. Польская ж дэ-факта запаноўвала ў Беларусі і раней. Пазней было далучэнне да Расіі, пашырэнне рускай мовы. Вось у такіх умовах новабеларуская мова і паўставала. У культурных (цывілізацыйных) сферах польская і руская, у ніжэйшых, сялянска-бытавых — беларуская. 
 
Гэта ведалі айцы-пачынальнікі новабеларускай мовы. Ведалі, што тагачасная беларуская мова не была простым працягам колішняй ВКЛаўскай. Ведалі пра ўплыў польскай і рускай. І, вядома, пэўны пурызм, пэўнае “адштурхоўванне” праяўлялі. Аднак гэта быў пачатковы, прыродны пурызм прыроджаных носьбітаў беларускай мовы. Носьбітаў — г.зн. тых, хто засвоіў мову ад бацькоў і наваколля, тых, для каго яна была першым сродкам зносін, хто на ёй думаў і хто яе не вывучаў праз іншую (тую ж польскую ці рускую). Гэты пурызм заключаўся не ў тым, каб знайсці ўсе падабенствы з польскай і рускай мовамі і выдаліць іх, а ў тым, каб “падчысціць” наяўны моўны запас ад таго, што выяўляецца як польскае ці рускае. Гэта быў нерадыкальны метад, пры якім чужое слова адкідалася пры выбары з некалькіх альтэрнатыў, адна з якіх адчувалася як больш беларуская, праз веданне таго, што нейкае слова яўна прыйшло з іншай мовы або мае ў сабе прыкметы гэтай іншай мовы. 
 
Read more...Collapse )

Link | Leave a comment |

Новая ралля (апавяданне)

Sep. 26th, 2017 | 10:21 am

– Ну што, спадарства, як мову адраджацьмем, – запытаў галоўрэд, акінуўшы поглядам супрацоўнікаў газеты.

У пакоі павісла маўчанне. Не дачакаўшыся адказу, ён працягнуў:

– Вы ўсе ведаеце, што калі няма мовы, то няма і нацыі. А нацыя, спадарства, гэта жывы арганізм, дзе ёсць і пісьменнікі, і праграмісты, і даяркі, – у гэты момант позірк галоўрэда памкнуўся ў далечыню, нібыта ён глядзеў на візію будучае нацыі. Яго рукі апісвалі жэсты, нібыта ён падымае штангу.

– Мы не проста беларускамоўнае СМІ! Мы ўвасабленне нацыі. Мы – прадвеснікі новай нацыі Еўропы. Вось уявіце сабе. Заходзіць Мірон Вітушка ў харчовую краму “Паспаліты правіянт” і пытае купца, а ці ёсць у вас крамбамбуля? А купец яму - ёсць, усяго дзесяць талераў і дваццаць барацінак. Калі Васпан прыдбае дзве пляшкі, плаўлены сырок “Ліцвінская пагоня” – у прэзэнт. Мірон Вітушка дастае свой бел-чырвона-белы гаманец з Калюмнамі, дастае адтуль купюру 50 талераў з партрэтам Балаховіча і кажа: давай, спадару, тры крамбамбулі, дый яшчэ дай мне пачак цыгарэт “Вітаўтава піпка”. Вось! Уяўляеце? Так будзе! Прыйдзе такі час!

На галоўрэда скіраваліся захопленыя позіркі. Намаляваная карціна п’яніла іх.

– Што мы можам зрабіць, шэф? – асцярожна запытаўся Мікола.

Read more...Collapse )

Link | Leave a comment |